عمومی
قوانین کار ایران درباره حضور و غیاب، مرخصی، اضافهکاری و تأخیر
۱۴۰۴/۹/۲۰
13 دقیقه مطالعه
مدیریت منابع انسانی در ایران بدون شناخت دقیق قوانین کار عملاً امکانپذیر نیست. ثبت حضور و غیاب، محاسبه ساعات کارکرد، مرخصیها، اضافهکاری و حتی تأخیرها، همگی تحت مقررات مشخصی قرار دارند که اگر درست اجرا نشوند، میتوانند باعث اختلافات اداری، شکایتهای قانونی و حتی جریمههای مالی برای کارفرما شوند.
این مقاله یک راهنمای کامل و قابل استناد برای سازمانها، مدیران منابع انسانی، حسابداران و کارمندان است.
تمام قوانین به صورت شفاف و کاربردی توضیح داده شده تا بتوانید در سیستم حضور و غیاب دیجیتال یا نرمافزار AvanaApp به شکل درست پیادهسازی کنید.
1. اهمیت ثبت صحیح حضور و غیاب در قوانین کار
طبق قانون کار ایران، کارفرما موظف است ساعات دقیق کارکرد کارگران و کارمندان را ثبت و نگهداری کند. این ثبت مبنای:
• محاسبه حقوق
• اضافهکاری
• تأخیرها
• نوبتکاری
• مرخصیها
• مزایا و کسورات قانونی
است و در صورت عدم ثبت، مسئولیت کامل بر عهده کارفرما خواهد بود.
در بازرسیهای بیمه و اداره کار، اولین درخواستی که از سازمان گرفته میشود، دفتر یا سامانه حضور و غیاب معتبر است.
2. ساعات قانونی کار در ایران
طبق ماده 51 قانون کار:
ساعات کار قانونی حداکثر 44 ساعت در هفته است.
این قانون چند نکته مهم دارد:
2.1 انعطاف در توزیع ساعات
44 ساعت میتواند طی 6 روز یا 5 روز تقسیم شود، به شرطی که از 44 ساعت فراتر نرود.
2.2 حداکثر ساعات کار روزانه
محدودیت مشخصی برای تعداد ساعت کار روزانه وجود ندارد، اما عرف معمول 7 ساعت و 20 دقیقه است.
این مقدار از تقسیم 44 ساعت بر 6 روز به دست میآید.
2.3 کاهش ساعات برای مشاغل سخت و زیانآور
در مشاغل سخت، ساعات کار میتواند کمتر محاسبه شود.
3. قوانین مربوط به اضافهکاری
اضافهکاری زمانی اتفاق میافتد که کارمند بیش از ساعات قانونی (44 ساعت در هفته) کار میکند.
3.1 نرخ اضافهکاری
طبق ماده 59 قانون کار:
نرخ اضافهکاری = حداقل 40 درصد بیش از مزد ساعتی عادی
اگر مزد ساعتی کارمند 100 هزار ریال باشد، اضافهکاری = 140 هزار ریال.
3.2 شرایط لازم برای اضافهکاری
داوطلبانه بودن کارمند
موافقت کارفرما
عدم اجبار
3.3 سقف اضافهکاری
قانون سقف مشخص روزانه ندارد اما عرف معمول کمتر از 4 ساعت اضافی در روز است.
3.4 ثبت دقیق اضافهکاری
برای قانونی بودن:
• باید در سیستم حضور و غیاب ثبت شود
• توسط مدیر تایید شود
• در فیش حقوق لحاظ شود
سیستمهایی مانند حضور و غیاب دیجیتال، این فرایند را خودکار میکنند.
4. قوانین تأخیر، زودخروج و غیبت
بخش مهمی از اختلافات کاری مربوط به این سه مورد است. قوانین را دقیق بررسی میکنیم:
4.1 تأخیر
تأخیر به معنای دیرتر رسیدن کارمند نسبت به ساعت تعیینشده است.
• کارفرما میتواند مطابق آییننامه داخلی سازمان، جرایم یا کسری حقوق تعیین کند
• اما این آییننامه باید مطابق قانون کار و مورد تایید اداره کار باشد
قانون کار، نرخ جریمه مشخصی ارائه نکرده، اما کنترل سختگیرانه و غیرمنطقی ممنوع است.
4.2 زودخروج
کمتر خارج شدن از ساعات کاری.
قواعد مشابه تأخیر دارد.
4.3 غیبت غیرموجه
اگر کارمند بدون دلیل و بدون اطلاع، سر کار حاضر نشود:
طبق ماده 27:
• امکان اخطار کتبی
• ثبت در کارنامه عملکرد
• و در شرایط خاص، اخراج قانونی با تایید شورای حل اختلاف
وجود سیستم حضور و غیاب معتبر جلوی اختلاف را میگیرد.
5. قوانین مربوط به مرخصیها
مرخصیها انواع مختلف دارند و هرکدام مقررات خاصی دارند.
5.1 مرخصی استحقاقی
طبق ماده 64:
کارمند 2.5 روز مرخصی استحقاقی در ماه دارد
یعنی سالیانه 30 روز.
اگر سازمان شنبهها تعطیل است، مرخصی سالانه 26 روز محاسبه میشود.
نکته بسیار مهم برای نرمافزار حضور و غیاب
• تعطیلات رسمی و آخر هفتهها جزو مرخصی استحقاقی حساب نمیشود
• مرخصی نیمی از روز هم قابل ثبت است
• مرخصیهای استفاده نشده تا یک سقف مشخص قابل انتقال است
5.2 مرخصی استعلاجی
مرخصی درمانی و بیماری.
• نیاز به تایید پزشک
• پرداخت توسط بیمه تامین اجتماعی
• در سابقه کاری لحاظ میشود
5.3 مرخصی بدون حقوق
با توافق کارمند و کارفرما
امکان استفاده در شرایط خاص
5.4 مرخصی زایمان
9 ماه برای مادران، با پرداخت حقوق توسط بیمه.
6. قوانین نوبتکاری و شیفت
طبق مواد 55 تا 58 قانون کار، نوبتکاری به مواردی گفته میشود که کارکنان در چرخش شیفت کار میکنند.
6.1 نوبتکاری صبح، عصر، شب
اگر زمان کار بین سه شیفت تقسیم شود:
• نوبتکاری 15 درصد اضافه دستمزد
• نوبتکاری 22.5 درصد
• نوبتکاری 10 درصد
بسته به نوع چرخش.
6.2 کار شب
کار در بازه 22 تا 6 صبح
مزایای اضافی برای کارگر دارد.
6.3 شیفتهای شناور
در سیستمهای دیجیتال، زمان شروع متفاوت در برخی روزها قابل تعریف است.
7. نگهداری و مستندسازی سوابق حضور و غیاب
طبق مقررات بیمه و اداره کار:
سازمان موظف است حداقل 10 سال، سوابق حضور و غیاب کارمندان را نگهداری کند.
سیستمهای ابری بهترین گزینه هستند زیرا:
• امکان حذفناپذیری رکورد
• امکان بکآپ
• دسترسی سریع با جستجو
• امنیت بیشتر
فایلهای اکسل یا دفاتر کاغذی، مورد تایید هستند ولی ریسک بالایی دارند.
8. خطاهای رایج سازمانها در اجرای قانون کار
ثبت نکردن دقیق ورود و خروج
محاسبه اشتباه اضافهکاری و تأخیر
عدم نگهداری سوابق کافی
تعریف ساعات کاری خلاف قانون
بینظمی در تایید مرخصیها
نداشتن سیستم ثبت قابل استناد برای اداره کار
9. نقش حضور و غیاب دیجیتال در تطبیق با قانون
سیستمهای حضور و غیاب موبایلی مانند AvanaApp بهطور کامل با قوانین کار سازگارند:
• ثبت دقیق و قابل استناد
• ذخیرهسازی بلندمدت
• محاسبه خودکار اضافهکاری و تأخیر
• مدیریت مرخصی
• پنل HR
• گزارشهای حقوقی
• پشتیبانی چندشعبهای
این سیستمها باعث میشوند سازمان بتواند بدون ریسک، مطابق قوانین کار عمل کند.
جمعبندی
قوانین کار ایران درباره حضور و غیاب و مرخصی و اضافهکاری بسیار دقیق هستند، اما اجرای دستی آنها پرخطا و پرریسک است.
شناخت این قوانین برای مدیران منابع انسانی و حسابداران ضروری است.
استفاده از ابزارهای دیجیتال حضور و غیاب:
• ریسک اختلافات حقوقی را کاهش میدهد
• سرعت محاسبات HR را بالا میبرد
• شفافیت بین کارفرما و کارمند ایجاد میکند
• کارکرد ماهانه را دقیق و قابل اعتماد میکند